Beelden over oud zijn in de kunst

Ik las in een boek over ouder worden een paar hoofdstukken over hoe ouderen geportretteerd waren in de kunst. Dat intrigeerde mij meteen. ’s Avonds ging ik via google op zoek naar meer afbeeldingen. Ik ontdekte dat er trends te ontdekken vielen in verschillende perioden in de schilderkunst. Ik ontdekte dat kunstenaars niet altijd even vleiend waren voor ouderen.

Tot aan het einde van de Middeleeuwen hadden schilderijen religieuze beelden of beelden uit de oudheid. Realistische beelden kwamen niet voor. Dat veranderde rond 1500. Misschien is Jeroen Bosch wel trendsetter in die periode. Op zijn schilderijen zien we gewone mensen: boeren, marskramers, hoeren en dienstmeisjes. Het dagelijkse leven wordt uitgebeeld. Maar als je de schilderijen goed bekijkt, kun je zien dat oude mensen bijzonder lelijk neergezet worden. En dat zie je niet alleen bij Jeroen Bosch. Kijk maar eens naar het schilderij: ‘de huilende bruid’ van Jan Sander Hemessen uit 1540. Lelijker kan bijna niet en daarmee wordt ook meteen de moraal verteld: Als je zo oud en lelijk bent (en oud is lelijk) hoor je niet te trouwen. Als zoetmakertje heeft de bruid kersen op haar hoofd. Kortom er wordt de draak met haar gestoken en in die periode was dat bonton.

Beelden over oud zijnNemen we een grote stap naar de 17de eeuw en kijken we naar portretten van Rembrandt, bijvoorbeeld hoe hij zichzelf portretteert, dan zie je al heel iets anders. Rembrandt schildert zichzelf als
oude man realistisch. Hij maakt zich mooi door een bijzonder hoofddeksel op zijn hoofd te zetten. Dit is geen schilderij dat oude mensen belachelijk maakt, een oude man wordt respectvol uitgebeeld. Natuurlijk, Rembrand schildert zichzelf, maar het is niet moeilijk om uit die periode dezelfde typen schilderijen te vinden. Met ouderen wordt niet langer de spot gedreven.

Beelden over oud zijn 1.png

Lange tijd blijven portretten in de schilderkunst realistisch. Pas einde 19 de eeuw wordt het realisme losgelaten en worden portretten niet meer realistisch verbeeld, maar impressionistisch. Een voorbeeld is dit portret in blauw/grijze kleuren geschilderd door Lucian Freud.
beelden over oud zijn 2En dan nu naar onze tijd. Wat denk je van deze geënsceneerde afbeelding. De foto komt uit een serie van Erwin Olaf: ‘Mature’(1999). Wat een zelfbewuste vrouw wordt hier getoond, ze sport, ze straalt zelfstandigheid uit. Natuurlijk moeten we ook om dit kunstwerk glimlachen, maar er wordt met deze vrouw niet meer de spot gedreven zoals met de huilende bruid. De schoonheid van ouderdom wordt bekrachtigd.beelden over oud zijn3Beelden zeggen iets van de denkbeelden over de afgebeelde personen in de maatschappij. Van de foto van Erwin Olaf word ik blij.
Ria Wijnen

Ria Wijnen is gastinleider in onze cursussen rond het thema Levenskunst. Ze is verder o.a. lid van de Raad van Toezicht van Stichting Zorgcentra de Kempen en redacteur van Gerōn, tijdschrift voor ouder worden en samenleving. Ze was tot 2008 als lector gerontologie werkzaam bij Avans Hogeschool.


Terug