Het betere rouwen: Hoe gaat het….vandaag met je?

Onlangs had ik een begrafenis. Een vrouw waar ik tot zo’n 10 jaar geleden veel mee optrok. Door mijn verhuizing ben ik haar uit het oog verloren. 68 jaar jong, kanker. Van haar vriendin begreep ik dat ze tot het laatst volop heeft geleefd en genoten…..naast de pijn, de machteloosheid en het verdriet. Ze had de hele begrafenis zelf geregeld. ‘Hou het luchtig’ was haar boodschap. Ze wilde dat het een feestje werd, al vond ze het verschrikkelijk jammer dat ze er zelf niet bij kon zijn.

Ik begrijp haar. Vier het leven, de dood hoort er bij. Ze keek met een blij gevoel terug op haar leven. Ze had er uiteindelijk vrede mee, ze heeft uit het leven uitgehaald wat er in zit. Maar hoe doe je dat als nabestaanden, luchtig blijven? In de sfeervolle, bomvolle kerk aan de rand van Breda voel ik het verdriet. Of kan het er allebei zijn? De pijn, het verdriet, de onmacht, de leegte en het gemis aan de ene kant. En tegelijk het waardevolle gevoel dat je zo lang een hele liefdevolle, ondernemende en levenslustige vrouw dicht bij je hebt gehad?

Ik denk hier aan als ik het artikel in de Volkskrant lees over ‘het betere rouwen’. Een boek van de Facebooktopvrouw Sheryl Sandberg. Ze schreef het boek naar aanleiding van het plotseling overlijden van haar man. In de recensie lees ik: ‘Ze beschreef hoe de leegte haar hart en longen had opgevuld, zo erg dat ze nauwelijks nog kon ademen en denken. Ze bedankte haar familie en vrienden, de mensen die haar eraan herinnerden dat ze moest eten, haar moeder die haar elke avond vasthield terwijl ze huilend in slaap viel. Ze vertelde dat ze veel had geleerd in de afgelopen maand en dat ze van plan was om er bovenop te komen. Maar ze benoemde ook het ongemak dat vooral haar collega’s bij haar leken te voelen. De angst in hun ogen als ze hen naderde, de vrees om iets verkeerds te zeggen en de oorverdovende stilte die daarvan het gevolg was.’

Ik herken het ongemak. Begin je er wel of niet over? Sandberg is duidelijk: je helpt nabestaanden niet door er over te zwijgen. Ze geeft vanuit haar eigen ervaring praktische tips: ’Vraag bijvoorbeeld nooit ‘hoe gaat het?’, want dat is alledaags – zeker in de VS – en impliceert bijna dat er niets bijzonders is gebeurd. ‘Hoe gaat het vandaag met je?’, is veel beter, aldus Sandberg, want daarmee laat je als vragensteller zien dat je je ervan bewust bent dat de ander zich door de dag heen worstelt.’

Mijn vader stierf toen ik 10 was, plotseling na een kort ziekbed. Ik herinner me niet veel meer van zijn laatste weken of van de begrafenis. Er was niet veel aandacht voor ons verdriet, we moesten vooral flink zijn, het leven ging door. Wel weet ik nog heel goed dat ik ’s nachts vaak dacht dat hij nog leefde. Hij was er in mijn dromen. En telkens was er de schrik dat hij echt nooit meer terug zou komen. Wat zou het fijn geweest zijn als er toen vaker iemand was geweest die vroeg: hoe is het vandaag met je?

Lees hier het artikel uit de Volkskrant.

Wim Ballemans,
Trainer/adviseur Stavoor

Terug